Adopcja po polsku

3 tygodnie temu
Jak wygląda pomoc ze strony ośrodka adopcyjnego po domknięciu procedury.

Do napisania tego tekstu zainspirował mnie artykuł OKO.press Adopcja po polsku. Rodziców prześwietla się na wskroś. A dzieci? Będę mówić ze swojego doświadczenia, ale też z doświadczenia bliskich mi osób.

Na grupie adopcyjnej bardzo często przewijają się dwa pytania: „Jaki ośrodek adopcyjny polecacie?” oraz „Czy jest szansa na zdrowe dziecko?”. Najczęściej polecane są ośrodki, gdzie kurs przeprowadzony jest szybko, dobór dziecka następuje szybko, a „baby się nie czepiają”. A ja bym odpowiedziała tak: sprawdźcie, jakie wsparcie poadopcyjne proponuje ośrodek. W kontekście drugiego pytania: nie, nie ma dzieci zdrowych. W dalszej części tekstu rozwinę te dwie kwestie.

Żeby uzyskać kwalifikację na rodzica adopcyjnego trzeba przedłożyć odpowiednie dokumenty (m.in. odpis aktu małżeństwa, zaświadczenie o zarobkach, niekaralności i stanie zdrowia), odbyć rozmowy z pracownikami ośrodka, wypełnić testy psychologiczne i przejść kurs. Jeśli ktoś na tym etapie lamentuje, że ojeżu ileż to tej papierologii i wymagań, no to sorry, ale nie nadajesz się na rodzica. Każda średnio rozgarnięta osoba jest w stanie te dokumenty załatwić w przeciągu dwóch tygodni. Nie wyobrażam sobie, żeby ta procedura miała wyglądać inaczej: żeby nie zweryfikować jakimi jesteśmy osobami, jak patrzymy na świat i jakimi dysponujemy zasobami.

Kiedy dzwoni ten upragniony telefon: „mamy dla was dziecko”, przyszli rodzice przyjeżdżają do ośrodka, żeby przeczytać tzw. kartę dziecka. W rzeczywistości jest to stos dokumentów, którymi dysponuje ośrodek na temat historii, opisu stanu zdrowia i funkcjonowania dziecka. Wspomniany we wstępie artykuł koncentruje się na braku jasnych zasad, co w tych dokumentach powinno być, a nawet przytaczane są historie, kiedy pracownicy celowo zatajają „niewygodne fakty”. Prawda wygląda tak, że pracownicy ośrodka nie mają za bardzo kontaktu z dzieckiem, które ma zostać przysposobione. Owszem, podlega ono diagnozie psychologiczno-pedagogicznej. Przy starszych dzieciach ma to formę rozmowy, przy młodszych jest to głównie forma obserwacji, ale umówmy się, że najwięcej o tym „jakie jest dziecko” ma do powiedzenia rodzina zastępcza lub placówka, w której dziecko w danym momencie przebywa. Nie wyobrażam sobie, że można mieć wiedzę na temat problemów, świadomie zataić ten fakt i wierzyć, że miłość nowych rodziców magicznie wszystko uleczy. A takie rzeczy się zdarzają. Jeśli pracownik ośrodka adopcyjnego miałby w świadomy sposób wprowadzić przyszłych rodziców w błąd zatajając istotne fakty, to uważam, że powinien zostać dyscyplinarnie zwolniony, a cały ośrodek powinien zostać skontrolowany przez Zarząd Województwa, który sprawuje bezpośrednią kontrolę nad działalnością ośrodków adopcyjnych. To jest działanie na szkodę dziecka, bo bez odpowiedniego przygotowania i zasobów, przyszli rodzice mogą nie być w stanie podołać opiece nad tym małym człowiekiem. A jeśli to rodzina zastępcza zataja niewygodne fakty i mówiąc kolokwialnie, próbuje się pozbyć problemu? Bo takie rzeczy też się zdarzają. W idealnym świecie po pierwsze taka osoba nigdy nie dostałaby możliwości pełnienia roli rodziny zastępczej, a jeśli już, to rodzina po takiej historii powinna być momentalnie rozwiązana. Mamy ogromny kryzys rodzicielstwa zastępczego w Polsce: rodzin jest za mało, są przepełnione i niejednokrotnie zarząd powiatu, który pełni rolę kontrolną i organizuje pieczę zastępczą, po prostu przymyka oko na takie historie, bo fizycznie nie ma gdzie tych dzieci umieścić. Smutne to ogromnie, ale taką mamy rzeczywistość.

Zastanówmy się teraz, jak w idealnym świecie powinna wyglądać diagnostyka dziecka przygotowywanego do adopcji. Co w zasadzie chcielibyśmy sprawdzić? Zaburzenia integracji sensorycznej? Przetrwałe odruchy? ADHD? Asperger? FAS? Inteligencję? RAD i zaburzenia przywiązania? Wpływ traumy na funkcjonowanie dziecka? Pamiętajmy, że większości z tych badań na niemowlaczkach i dzieciach bardzo małych siłą rzeczy nie wykonamy. Pisałam wcześniej, że dzieci zdrowych do adopcji nie ma i podtrzymuję tę tezę, bo każde dziecko będzie się mierzyć wcześniej czy później z efektami traumy porzucenia. Każda osoba, która dostaje kwalifikację na rodzica adopcyjnego musi sobie z tego zdawać sprawę. Dzieci najczęściej odbierane są ze środowisk przemocowych, tam gdzie alkohol i inne używki są na porządku dziennym. FASD – Spektrum Poalkoholowych Wrodzonych Zaburzeń Rozwojowych to termin zbiorczy do określenia problemów, z którymi mierzą się dzieci, których mamy piły w ciąży. Dochodzi do uszkodzeń struktur w mózgu co ma wpływ na problemy fizyczne, behawioralne, poznawcze i emocjonalne. Jeśli dochodzi do charakterystycznej dysmorfii twarzy (wąskie szpary powiekowe, gładka rynienka podnosowa, cienka czerwień wargi górnej) mowa już o FAS. FAS „widać”, FASD już nie. Impulsywność, problemy z samoregulacją, nadpobudliwość, nieumiejętność wyciągania wniosków mogą być etykietowane jako ADHD, ale równie dobrze zachowanie może mieć źródło w traumie wczesnodziecięcej, przetrwałych odruchach lub być objawem uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego na skutek FASD. Gwarantuję Wam, że żaden lekarz czy psycholog nie będzie w stanie tego rozróżnić po powiedzmy godzinnej obserwacji. RAD (Reactive Attachment Disorder) to poważne zaburzenie emocjonalne, które rozwija się u dzieci na skutek braku należytej opieki we wczesnych latach życia. Mówimy tu o zaniedbaniu, porzuceniu, nie odpowiadaniu na potrzeby dziecka i braku stabilnego dorosłego w otoczeniu. Ma to ogromne konsekwencje w późniejszym funkcjonowaniu dziecka, do tego stopnia, że może nie być w stanie nigdy nawiązać zdrowej relacji z dorosłym. Mówiono nam na kursie, że takie dzieci nie są rekomendowane do adopcji, ale to w teorii. A teoria niestety czasami rozmija się z praktyką. Z drugiej strony, dzieci które przejawiają pewne trudności w zachowaniu w trakcie funkcjonowania w rodzinie zastępczej mogą się wyciszyć i wyregulować w nowej rodzinie, która da im spokój, ciepło, zrozumienie, a przede wszystkim czas. Nic tutaj nie jest pewne i nic nie jest zerojedynkowe. Pewne jest tylko to, że podstawą zbudowania zaufania pomiędzy ośrodkiem adopcyjnym a przyszłymi rodzicami jest szczerość. Nie wiem czy starsze dzieci powinny koniecznie poddawać się diagnozie FASD, ale wiem że ośrodek powinien poinformować, że jest duża szansa, że ta ekspozycja na alkohol w ciąży jednak była. Na podstawie opisu funkcjonowania rodziny biologicznej zebranej przez MOPS czy kuratora te informacje powinny być wyłożone. Przyszli rodzice muszą mieć jasność co do tego, jakie mogą pojawić się problemy i muszą świadomie zdecydować czy podołają emocjonalnie i finansowo. Tylko tyle i aż tyle. Jednocześnie informacja o problemach funkcjonowania dziecka musi płynąć od rodziny zastępczej lub placówki. Zawodowa rodzina zastępcza oprócz ustawowego wynagrodzenia dostaje 1628 na dziecko, plus dodatek 800 plus i ewentualnie dodatek 328 zł z tytułu niepełnosprawności. Dużo? Mało? Czy to jest kwota, która powinna pokryć koszty regularnej wymaganej terapii i ewentualnej diagnozy na podstawie obserwacji zachowania dziecka i problemów. W idealnym świecie tak by to wyglądało, przyszli rodzice są informowani o diagnozie i terapiach, na które uczęszcza dziecko i są zobowiązani do jej kontynuowania. Ale jak już wiemy: rzeczywistość daleka jest od ideału.

Prawdziwy sprawdzian dla rodziców zaczyna się w momencie, kiedy dziecko przekracza progi nowego domu. Jest pewien zestaw zachowań, które dzieci na początku będą prezentować: wybuchy złości, problemy z samoregulacją, testowanie granic. Potem te problemy mogą się rozlać na funkcjonowanie dziecka w grupie: w przedszkolu, szkole. Nie wyobrażam sobie, że pracownicy ośrodka adopcyjnego mówią mi: teraz to jest twój problem. Należy podkreślić, że każdy ośrodek adopcyjny ma ustawowy obowiązek wspierania rodzin po adopcji: konsultacje psychologiczne, pomoc w rozwiązywaniu bieżących kryzysów wychowawczych i adaptacyjnych. Natomiast nie każdy dysponuje dodatkowymi środkami, które oferują wsparcie poza tym powiedzmy „doradztwem”. Dlatego przyszłym rodzicom adopcyjnym radziłabym na wstępie zapytać wprost jakie wsparcie po adopcji oferuje ośrodek. Śląski Ośrodek Adopcyjny realizuje na przykład program Skoordynowanego wsparcia pre i post adopcyjnego z funduszy unijnych. W ramach tych środków korzystaliśmy i korzystamy z alpakoterapii, terapii czaszkowo-krzyżowej, biofeedbacku i diagnostyki FASD. Jak sytuacja była bardzo trudna, ośrodek zaoferował dwugodzinną konsultację ze specjalistką, z którą mogłam omówić tematy leżące poza kompetencją pracowników ośrodka. Oprócz tego chodzę na grupę wsparcia dla rodziców adopcyjnych, a w pierwszych miesiącach faktycznie często korzystałam ze wsparcia „na gorąco” czy to przez telefon czy na miejscu w ośrodku. Pomoc jest, tylko trzeba się interesować, dzwonić i dopytywać, nikt tego za nas nie zrobi, a leży to w interesie dziecka. Jednocześnie jest cała lista terapii i konsultacji, z których korzystamy na bieżąco, a które trzeba finansować samodzielnie, ale z tym też się liczyliśmy. Koszty usług nieustannie rosną, więc cieszę się, że jest dostępne jakiekolwiek wsparcie.

Mam na imię Agata i jestem autorką książki „Sceny z życia z niepłodnością“. Od wielu lat pisałam na temat emocji, których doświadczałam przez lata leczenia niepłodności: na blogu, instagramie, a w efekcie zebrałam te wszystkie felietony w jedną publikację. Dziś jestem mamą dzięki adopcji, ale droga do tego miejsca była długa i wyboista, a ja czułam ogromną potrzebę podzielenia się ze światem swoją historią.

Książka to 35 rozdziałów o emocjach, kosztach, decyzjach i życiu po zakończeniu leczenia. Napisałam ją dla kobiet i par, które są w podobnym miejscu, i dla ich bliskich, którzy chcą zrozumieć, przez co przechodzą. 

Zanim zdecydujesz się na zakup, możesz przeczytać spis treści i jeden rozdział. Uprzedzam też, że opisuję nieudane transfery i straty ciąż, więc jeśli doświadczasz teraz podobnych kryzysów, to ta lektura może być trudna.

Dodaj komentarz

Sceny z życia z niepłodnością

Szczera opowieść o 7 latach leczenia, stratach i drodze do rodzicielstwa. E-book już od 39 zł.

Podziel się: