Bycie mamą nie jest proste. Bycie mamą adopcyjną nie jest proste. Bycie mamą dziecka neuroatypowego nie jest proste. Bycie mamą dziecka po traumie i z niejasną historią nie jest proste. A kiedy to dziecko przekracza progi szkolne, to, uwaga, wcale nie jest łatwiej.
Byłam dzieckiem cichym, spokojnym, pokornym, o silnym rysie introwertycznym. We wczesnych latach dzieciństwa miałam ogromny problem z nawiązywaniem relacji rówieśniczych. Do tego stopnia, że w ramach rodzinnej anegdoty przypominana jest historia o tym, jak to pani przedszkolanka z przejęciem przekazała mojej mamie, że „Agatka dzisiaj pierwszy raz bawiła się z dziećmi”. Później piątkowa uczennica idealna, która sama się uczy, pakuje plecak, odrabia zadania domowe od razu po przyjściu ze szkoły i jest generalnie „grzeczna i bezproblemowa”. A moja córka? Cóż, jest moim totalnym przeciwieństwem.
Dziecko dostaje w szkole łatkę „niegrzecznego”, bo bije, pyskuje, nie potrafi się skupić, łatwo wpada w złość i ma w nosie wszelkie metody dyscyplinujące. Nauczyciele wstawiają „czarne kropki” za zachowanie, wpisują uwagi do zeszytu i dziennika elektronicznego. Rodzic się wkurza, zadaje pytania typu „co ci do łba strzeliło” i „jak mogłeś?”, dzieciak zwykle odpowiada „nie wiem” albo zwala winę na kogoś innego, i tak to się toczy. Czasem lepiej, czasem gorzej, czasem wpadnie jeszcze szlaban na ekran, ale generalnie niewiele się zmienia.
Przyznaję, że wpadłam trochę w tę pułapkę. Moje doświadczenia z bycia uczennicą bezproblemową nijak miały się do wyzwań, z którymi na co dzień mierzy się moja córka w szkole. Nie umiałam sobie tego wszystkiego w głowie pomieścić, no przecież jak tak można? Mnie nikt nie musiał pilnować, uwagi w życiu nie dostałam, na lekcji wystarczy siedzieć i słuchać pani, a czerwonymi paskami mogłam wytapetować pokój. Kiedy stało się jasne, że moje dziecko nie wygra szkolnego konkursu na „najgrzeczniejszą dziewczynkę w szkole”, weszliśmy na ścieżkę diagnostyczną i tu się właśnie zaczyna ta ciekawa część opowieści.
Jedynym dokumentem, który respektuje szkoła, jest orzeczenie z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Jest to opis stanu funkcjonowania dziecka i problemów, z którymi się mierzy, na jego podstawie nauczyciele mają prawny obowiązek dostosować metody pracy i formy oceniania czy zorganizować dla dziecka wsparcie i pomoc. Brzmi spoko, rzeczywistość jednak jest brutalna. Po pierwsze, PPP jest placówką oświatową, która podlega rejonizacji, na starcie mamy więc długi czas oczekiwania na wizytę. Sytuacja w szkole jest już bardzo zaogniona i przydałaby się pomoc? No to mamy wizytę na za 3 miesiące. Wizyty potrzebne są co najmniej dwie: psycholog i pedagog plus czas potrzebny na sporządzenie opinii. W naszym przypadku (nie wiem, jak to jest w innych poradniach) były to dwie wizyty, gdzie przeprowadzona była krótka rozmowa z rodzicami plus „badanie” czy tam „obserwacja” dziecka. PPP w naszym rejonie nie przeprowadza żadnych testów na ADHD czy spektrum autyzmu, nie zatrudnia psychiatry, więc to trzeba zrobić prywatnie. To jest znowu czas i znowu koszt. Na podstawie samych wyników testów Conners-3 i ADOS poradnia też nie da orzeczenia, bo konieczne jest „przyklepanie” diagnozy przez lekarza psychiatrę. To jest kolejny czas oczekiwania i kolejny, niemały, koszt. Przejście tej całej ścieżki zajęło nam prawie cały rok szkolny.
Co wynika z takiego orzeczenia? Otóż w większości przypadków niestety niewiele. Ja już w głowie słyszę te głosy, że o jeżu drogi, teraz to każdy ma ADHD, dzieciaki są po prostu rozwydrzone, kiedyś się lało po dupie i był spokój. Jak jedna pani nauczycielka ma pod opieką naście lub dziesiąt dzieci, to przecież nie może się nad każdym indywidualnie pochylać, bo czasu by jej na lekcje nie starczyło. I rozumiem ten argument (o czasie w sensie, bo o laniu w dupę to już nie), ale mamy jedną wspaniałą możliwość w naszych rodzimych przepisach szkolnych, a mianowicie nauczyciela wspomagającego. Jeśli dziecko ma problemy z kontrolowaniem emocji, jest wybuchowe, łatwo się rozprasza, zaburza tok lekcji, to w idealnym świecie dostaje nauczyciela wspomagającego, który będzie w stanie go wyciszyć, zaopiekować emocje i pomóc poradzić sobie z ogromnym napięciem. W idealnym świecie, kiedy nauczyciele pracujący z dzieckiem zauważą problem, zgłaszają potrzebę takiego wsparcia do dyrektora placówki, który po rozpatrzeniu wniosku przydziela taką pomoc. Rzeczywistość jest jednak dużo bardziej brutalna: jedyną podstawą do udzielenia tego typu wsparcia jest opinia z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, a na tej opinii musi znaleźć się orzeczenie o autyzmie, np. zespole Aspergera. To daje 100% pewności. Jest jeszcze wytrych w postaci „zagrożenia niedostosowaniem społecznym”, ale wtedy decyzja leży w gestii dyrekcji i musi za tym iść zgoda z gminy lub powiatu. Jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze, bo to organ nadzorujący szkołę wykłada hajs na nauczyciela wspomagającego.
Zatem spektrum autyzmu tak, ale ADHD i wszystkie problemy, które wynikają np. z traumy, FAS i FASD, już nie. Impulsywność, nieumiejętność kontrolowania emocji, brak respektowania norm społecznych, nieustanna próba zwrócenia na siebie uwagi – wszystko to przykleja etykietkę „niegrzeczne dziecko”. Mózgi dzieci z ADHD pracują inaczej. Mózgi dzieci, których matki piły w ciąży, są uszkodzone i siłą rzeczy pracują inaczej. Mózgi dzieci, które doświadczyły traumy, rozwinęły się inaczej, bo ewolucyjnie nastawiały się na przetrwanie, a nie rozwijanie empatii i kompetencji społecznych. Ale takim dzieciom pomoc się nie należy. Wokół diagnostyki FASD też odbywa się jakiś dziwny taniec, żeby broń Boże dzieci nie stygmatyzować, lepiej nie badajmy, bo jeszcze wyjdzie, że za dużo Matek Polek chleje w ciąży. I wcale nie mówię tutaj o tzw. patologii i dzieciach, które są odbierane systemowo. Chore to dla mnie jest. Chore.
Wiem, że mojemu dziecku nauczyciel wspomagający bardzo by się przydał. Sugerowano nam parę razy, żeby znaleźć psychiatrę, który, mówiąc kolokwialnie, „klepnie ADOSA”, czyli potwierdzi diagnozę spektrum. Czy istnieją tacy lekarze, którzy w imię wyższego dobra (bo przecież chcemy dziecku pomóc) będą w stanie naciągnąć diagnozę? Czy to jest jakaś szara strefa, do której jeszcze nie znalazłam dojścia? Ostatnio słyszałam, że ADOS u dziewczynek często „nie wychodzi” i potrzeba do tego bardzo doświadczonego diagnosty, żeby połączył kropki. Czy dziewczynka, która w wieku 7 lat znała Harry’ego Pottera niemalże na pamięć, może mieć cechy spektrum? Nie wiem, ale wiem, że jestem ogromnie rozżalona tą diagnostyczną rzeczywistością i nie tak to wszystko powinno wyglądać.
Walczę o swoje dziecko: czytam, szukam, rozmawiam, dowiaduję się. Wiem, że parę sytuacji schrzaniłam, ale uczę się na własnych błędach. Zostanie z dnia na dzień rodzicem sześciolatki to było jak wrzucenie na głęboką wodę pełną rekinów. Z czasem nauczyłam się dobrze pływać, a te bestie oswajać 😉 Bardzo pomogły mi webinary psycholożki Agnieszki Misiak: o emocjach, o motywowaniu do nauki oraz emocjach w szkole i po szkole. To było jak: ok, dobra, to znaczy, że nie tylko my tak mamy, co za ulga. Po drugie: aaa, czyli to nie działa w ogóle, a tak mogę mojemu dziecku pomóc. Nie jest łatwo, bywa ekstremalnie trudno, ale najpiękniejsze powiedziała mi moja córka: „dziękuję, że jesteś po mojej stronie”. I taki mam cel: żeby zawsze wiedziała, że jestem po jej stronie, niezależnie od tego, co tam w szkole odwali. I zawsze będę próbowała jej pomóc i znaleźć dobre dla nas rozwiązanie.
Ostatnio premierę miała piosenka „Mimo najlepszych chęci” Vito Bambino. Jest to kawałek, który mówi o rzeczywistości dzieci neuroatypowych w szkołach. Piękne słowa, piękny teledysk, bez kitu, płaczę za każdym razem, kiedy go słuchamy. A leci u nas często, bo córeczka też uwielbia.
A u mnie wszystko się kręci
tak nagle mi wstyd
Mimo najlepszych chęci,
ja nie umiem jak ty
To mi za szybko pędzi
to mi za głośno gra
Mimo najlepszych chęci
nie poczujesz jak ja
Głowo moja…
Piękna moja głowo, pomóż posortować myśl
A nogi moje,
grzecznym moim nogom w miejscu dopomogę stać
Ja nie znam inaczej
Dla mnie zawsze tak jest
Przecież ja też wam wybaczę
Teraz wy wybaczcie mnie
Bo tylko ja umiem czuć jak
pięć tysięcy dusz
A gdy zakrada się furia to pięści pójdą w ruch
Bo ja widzę świat inaczej niż ty
I powiedz mi czy świat sobie poradzi z tym
Powiedzieli zapytali a on nic
Pomyśleli o nim źle, a on…
W głowie mieli od niedzieli jak tu żyć
Teraz też zabłysnąć chce
Więc, blisko ale bez dotyku obok niego stań
Wszystko ale bez zachwytu robi zdaniem pań
Tańczymy do różnych bitów każdy sobie sam
Już trochę tego dosyć mam
Czy ja też coś znaczę
We mnie też ktoś jest
Już po raz setny to tłumaczę
Więc i sto pierwszy powiem też
Gdy się uśmiecham to nie widać
Niby to wszystko po mnie spływa
Tak najwidoczniej czasem bywa
Skutek uboczny się odzywa
Bo tylko ja umiem czuć jak
Pół miliona dusz,
a to są silne uczucia
już uciec znowu bym mógł
Bo ja widzę świat inaczej niż Ty
I powiedz mi czy świat sobie poradzi z tym